Radca prawny dla dziecka – KIRP i Fundacja PROBARE współtworzą krajowy system ochrony praw dziecka

Obrady poprzedziła konferencja prasowa z udziałem przewodniczącego senackiej Komisji Ustawodawczej senatora Krzysztofa Kwiatkowskiego, prezeski Fundacji na Rzecz Rozwoju Probacji PROBARE dr Eweliny Wojtery-Stasiorowskiej, wiceprezesa Fundacji dr. Sławomira Stasiorowskiego, prezesa Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierza Chróścika, wiceministra sprawiedliwości Sławomira Pałki, społecznego zastępcy Rzeczniczki Praw Dziecka Jana Gawrońskiego oraz dyrektorki Fundacji Autism Team Sylwii Kowalskiej.

Projekt „Radca prawny dla dziecka” został zainicjowany przez Fundację PROBARE jako rozwinięcie programu „Standardy w obronie godności” – systemowego modelu postępowania służb publicznych wobec osób z niepełnosprawnością niewidoczną i neuroróżnorodnością. Realizowany wspólnie z KIRP projekt stanowi element budowy krajowego systemu ochrony praw dziecka. Obejmuje nie tylko postępowania sądowe, ale także obszary edukacji, ochrony zdrowia, pomocy społecznej oraz współpracy instytucji działających na rzecz dzieci. Jego prezentacja wpisuje się w kierunek wyznaczony uchwałą Senatu RP z 21 maja 2026 r. w sprawie godności osób z neuroróżnorodnością.

Godność jako punkt wyjścia

Otwierając spotkanie, senator Krzysztof Kwiatkowski podkreślił, że rozmowa o systemie ochrony praw dziecka musi rozpoczynać się od godności i realnego wsparcia osób, których potrzeby zbyt często pozostają niewidoczne dla instytucji.

„Dobro samo się nie obroni. Dobro potrzebuje instytucjonalnego wsparcia. Dobro potrzebuje partnerów. Zajmujemy się dzisiaj bardzo ważną, trudną i konieczną do rozwiązania kwestią – godności. Godności osób w strefie neuroróżnorodności, godności osób niepełnosprawnych, godności osób, których niepełnosprawność dla nas – osób z zewnątrz – czasami nie jest widoczna, ale te osoby w różnych aspektach potrzebują wsparcia. Często przepis prawa ich nie dostrzega” – mówił senator Krzysztof Kwiatkowski.

Jak zaznaczyła dr Ewelina Wojtera-Stasiorowska, prezeska Fundacji PROBARE, projekt „Radca prawny dla dziecka” ma być praktycznym narzędziem wdrażania standardów ochrony godności dzieci i młodzieży.

„Rozwijamy standardy w obronie godności. To systemowy model, ogólnopolski, którego celem jest wypracowanie takich zasad postępowania służb publicznych, aby ułatwić współpracę z osobami w strefie neuroróżnorodności, niepełnosprawności, w tym niepełnosprawności niewidocznej. Radca prawny dla dziecka rozwija standardy w obronie godności. Standardy są fundamentem, są językiem instytucji, ale radca prawny dla dziecka jest narzędziem, a także kontrolą wdrażania standardów w obronie godności dzieci i młodego pokolenia” – podkreśliła dr Ewelina Wojtera-Stasiorowska.

Prezeska Fundacji PROBARE wskazała również, że istotą projektu nie jest tworzenie kolejnych przepisów, lecz zmiana sposobu stosowania prawa i wykonywania zawodów zaufania publicznego.

Radca prawny, który rozumie dziecko

Każdego roku dziesiątki tysięcy dzieci uczestniczą w sprawach rozwodowych, rodzinnych i opiekuńczych, postępowaniach dotyczących kontaktów z rodzicami, pieczy zastępczej, alimentów, edukacji, ochrony zdrowia czy przemocy domowej. Dla wielu z nich kontakt z wymiarem sprawiedliwości lub innymi instytucjami publicznymi jest doświadczeniem trudnym, stresującym i niezrozumiałym.

Skuteczna ochrona praw dziecka wymaga dziś od radcy prawnego nie tylko doskonałej znajomości prawa, lecz także umiejętności komunikacji z dzieckiem, wrażliwości na jego potrzeby, rozumienia szczególnych uwarunkowań oraz współpracy z przedstawicielami innych zawodów. Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku dzieci z neuroróżnorodnością czy z niepełnosprawnościami, w tym niewidocznymi, dzieci po doświadczeniu traumy oraz ze szczególnymi potrzebami komunikacyjnymi.

Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierz Chróścik przypomniał, że samorząd radcowski konsekwentnie rozwija standardy dostępności pomocy prawnej. Wskazał m.in. na zakończony projekt dotyczący prawniczego języka migowego, który wcześniej nie istniał, a którego brak wykluczał z obszaru prawnego znaczną grupę osób.

„Kolejnym krokiem są standardy na rzecz dostępności, standardy na rzecz obsługi naszych klientów, którzy mają szczególne potrzeby. Są to dzieci, osoby niepełnosprawne, osoby z neuroróżnorodnością, często wykluczone z systemu pomocy prawnej, napotykające szereg barier instytucjonalnych i prawnych” – mówił Włodzimierz Chróścik.

Prezes KRRP podkreślił, że dobra wola i wiedza prawnicza nie wystarczą, jeśli pomoc prawna ma być rzeczywiście skuteczna i dostępna.

„Zdajemy sobie sprawę z tego, że sama chęć niesienia pomocy przez radców prawnych takim osobom nie wystarcza. Sama wiedza nie jest czymś, co pozwala realizować tę misję. Musimy dobrze znać naszego klienta, dobrze go rozumieć, wiedzieć, jak z nim postępować. Dlatego chcemy stworzyć standardy, które umożliwią naszym koleżankom i kolegom świadczenie pomocy w sposób profesjonalny, odpowiedni dla osoby, która tej pomocy potrzebuje” – zaznaczył Włodzimierz Chróścik.

Jak dodał, projekt ma być budowany wspólnie z partnerami społecznymi i ekspertami, aby był nie tylko formalnie poprawny, ale przede wszystkim praktycznie skuteczny.

„Razem zbudujemy taki system, który będzie działał w każdym miejscu w kraju, będzie dostępny dla każdego, niezależnie od sytuacji materialnej, niezależnie od miejsca, w którym problem wystąpi, i niezależnie od skali jego trudności” – podkreślił prezes KRRP.

Równość wobec prawa w praktyce

Wiceminister sprawiedliwości Sławomir Pałka zwrócił uwagę, że równość wobec prawa musi być rozumiana nie tylko jako zasada zapisana w przepisach, lecz jako realna możliwość korzystania z praw w codziennym kontakcie z instytucjami.

„Dla Ministerstwa Sprawiedliwości kwestia równości wobec prawa jest bardzo ważna. Chodzi o równość prawa nie na papierze, ale w realnym życiu, w urzędzie, w sądzie, w kontaktach międzyludzkich. Dlatego inicjatywa taka jak ta, poszukiwanie rozwiązań, które pozwolą realnie wprowadzić ową równość wobec prawa, a więc możliwość korzystania ze swoich praw również osobom z niepełnosprawnościami, jest tak istotne” – podkreślił wiceminister Sławomir Pałka.

System musi nauczyć się człowieka

W dyskusji szczególnie wybrzmiał głos młodego pokolenia oraz osób samorzeczniczych. Jan Gawroński, ekspert i społeczny zastępca Rzeczniczki Praw Dziecka, zwrócił uwagę na sytuacje, w których dzieci i młodzi ludzie pozostają „obok systemu”, mimo że formalnie znajdują się w jego zasięgu.

„Widzimy to w przypadkach dzieci, wobec których są stosowane działania naruszające ich godność, a także w sytuacjach młodych ludzi karanych nie tylko za zachowania wynikające z intencji, lecz na przykład z przeciążenia sensorycznego. To nie są jednostkowe błędy. To problem we współpracy między instytucjami” – wskazał Jan Gawroński.

Jak podkreślił, jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje niewidoczność potrzeb dziecka.

„Największym problemem nie jest brak instytucji, lecz właśnie niewidoczność. Jako osoba samorzecznicza często powtarzam, że to nie człowiek, nie osoba z niepełnosprawnością, ma się dopasować do systemu. To system musi się nauczyć człowieka” – mówił Jan Gawroński.

Do osobistych doświadczeń rodzin osób z niepełnosprawnościami odwołała się Sylwia Kowalska, dyrektorka Fundacji Autism Team.

„Standardy w obronie godności budzą system. Mamy instytucje, mamy procedury, ale wciąż jako rodziny osób z niepełnosprawnościami plączemy się w krętych labiryntach systemu wsparcia” – powiedziała Sylwia Kowalska.

Jak dodała, tysiące rodzin w Polsce nadal mierzą się z trudnościami w dostępie do skutecznej pomocy, lekarzy oraz procedur pozwalających dochodzić swoich praw.

Ogólnopolska sieć certyfikowanych radców prawnych

Projekt „Radca prawny dla dziecka” zakłada stworzenie pierwszej w Polsce ogólnopolskiej sieci certyfikowanych radców prawnych wyspecjalizowanych w ochronie praw dziecka. Docelowo sieć ma obejmować wszystkie powiaty i miasta na prawach powiatu, zapewniając dzieciom oraz ich rodzinom dostęp do profesjonalnej pomocy prawnej niezależnie od miejsca zamieszkania, sytuacji materialnej czy stopnia skomplikowania sprawy.

Program obejmie rozwój kompetencji radców prawnych w zakresie komunikacji z dzieckiem, rozpoznawania szczególnych potrzeb, współpracy interdyscyplinarnej oraz stosowania standardów dostępności i poszanowania godności dziecka.

Ewelina Cała-Wacinkiewicz, członkini Prezydium KRRP i przewodnicząca Komisji Praw Człowieka KRRP, wskazała, że rola radcy prawnego w takim modelu jest szersza niż samo udzielanie porady prawnej.

– Pierwszy obszar naszej działalności to reprezentowanie dziecka lub rodziny w konkretnych sprawach dotyczących edukacji, świadczeń, zdrowia, postępowań administracyjnych, spraw rodzinnych lub ochrony przed przemocą. Drugi obszar to rozpoznawanie zawodności systemu wobec dziecka, a więc ustalenie czy problem leży w szkole, poradni, organie prowadzącym, sądzie, placówce medycznej, pomocy społecznej, finansowaniu, braku koordynacji czy braku dostosowania. Trzeci obszar dotyczy wypracowania modelu prowadzenia spraw dzieci w warunkach neuroróżnorodnyci i dzieci z niepełnosprawnością. Chodzi o standardy kontaktu z dzieckiem, badania konfliktu interesów, ochrony danych wrażliwych, komunikacji z rodziną i współpracy ze specjalistami. Ostatni obszar dotyczy zbierania doświadczeń z konkretnych spraw i przekształcania ich w postulaty legislacyjne i standardy instytucjonalne, czego przejawem jest niniejsza inicjatywa – podkreśliła Ewelina Cała-Wacinkiewicz, Członkini Prezydium KRRP i Przewodnicząca Komisji Praw Człowieka.

Współpraca instytucji i zmiana praktyki

Po konferencji odbyło się kilkugodzinne seminarium z udziałem ekspertów, partnerów społecznych, przedstawicieli strony rządowej oraz organizacji pozarządowych. Dyskusja koncentrowała się na szczegółowych rozwiązaniach prawnych służących ochronie praw dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci z neuroróżnorodnością oraz dzieci z niepełnosprawnościami, w tym niewidocznymi.

W centrum debaty znalazły się m.in. rola radcy prawnego jako osoby wspierającej dziecko w korzystaniu z przysługujących mu praw, funkcjonowanie krajowego systemu ochrony praw dziecka, dostępność pomocy prawnej, podmiotowość dziecka, konieczność aktualizacji procedur wewnętrznych w instytucjach, uwrażliwienie biegłych, szkolenie pracowników instytucji publicznych oraz lepsza koordynacja działań między szkołą, sądami, pomocą społeczną i innymi podmiotami.

Ważnym wątkiem była również komunikacja i profilaktyka, w tym przeciwdziałanie hejtowi, wykluczeniu, przemocy szkolnej i stereotypom dotyczącym neuroróżnorodności oraz niepełnosprawności.

Uczestnicy spotkania zgodzili się co do konieczności wdrożenia ogólnopolskiego systemu certyfikowanych radców prawnych w zakresie ochrony praw dziecka, podjęcia działań na rzecz dostępności, zmiany praktyk instytucjonalnych, współpracy między resortami i podmiotami społecznymi oraz pilnej edukacji pracowników instytucji publicznych i organizacji pozarządowych.

Radcowski alert naruszeń praw człowieka

Inicjatywa „Radca prawny dla dziecka” wpisuje się w szersze działania KIRP na rzecz rozwoju standardów ochrony praw człowieka. Jednym z nich jest „Radcowski alert naruszeń praw człowieka” – internetowa platforma umożliwiająca radcom prawnym i aplikantom radcowskim zgłaszanie systemowych naruszeń praw człowieka, w tym naruszeń dotyczących osób ze szczególnymi potrzebami.

Zgromadzone zgłoszenia mają służyć identyfikowaniu problemów występujących w praktyce zawodowej oraz opracowywaniu rekomendacji i dobrych praktyk wspierających świadczenie dostępnej pomocy prawnej.

„Radcowski alert praw człowieka to istotny element długofalowej strategii Komisji Praw Człowieka, ukierunkowanej na budowanie dostępnego, wrażliwego społecznie i profesjonalnego systemu świadczenia pomocy prawnej, odpowiadającego na zróżnicowane potrzeby obywateli oraz wyzwania współczesnego państwa prawa” – mówiła Ewelina Cała-Wacinkiewicz. „Chcemy, aby każdy radca prawny miał dostęp do wiedzy i narzędzi pozwalających świadczyć usługi prawne w sposób dostępny, profesjonalny i uwzględniający prawa człowieka” – dodała Ewelina Cała-Wacinkiewicz.

Inwestycja w przyszłość ochrony praw dziecka

Projekt „Radca prawny dla dziecka” oraz „Radcowski alert naruszeń praw człowieka” wpisują się w długofalową strategię Krajowej Izby Radców Prawnych, której celem jest systematyczne podnoszenie kwalifikacji zawodowych radców prawnych oraz rozwój nowoczesnych standardów wykonywania zawodu.

Wspólnym mianownikiem tych działań jest przekonanie, że profesjonalizm radcy prawnego to dziś nie tylko doskonała znajomość prawa, lecz także umiejętność świadczenia pomocy prawnej w sposób dostępny, zrozumiały i odpowiadający potrzebom konkretnego człowieka.

Spotkanie w Senacie RP stało się ważnym krokiem na drodze do praktycznego wdrażania standardów ochrony godności i praw dzieci. Wypracowany podczas seminarium konsensus pokazuje, że skuteczny system ochrony praw dziecka wymaga współpracy państwa, samorządu zawodowego, organizacji społecznych, ekspertów, rodzin i samych młodych osób, których głos powinien być słyszany w każdej sprawie, która ich dotyczy.

Poprzedni slajd

1 / 4

Następny slajd