Człowiek w centrum prawa. Inauguracja kursu HELP i przedstawienie zasad odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji

Wydarzenie stanowi kolejny element działań samorządu radców prawnych na rzecz rozwijania kompetencji zawodowych, wzmacniania współpracy międzynarodowej oraz aktywnego udziału środowiska prawniczego w kształtowaniu standardów korzystania z nowych technologii. W obliczu dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji szczególnego znaczenia nabiera bowiem nie tylko znajomość nowych narzędzi, lecz także umiejętność identyfikowania związanych z nimi zagrożeń, ochrony interesów klientów oraz zapewnienia poszanowania praw człowieka.

Pierwsza polska edycja kursu HELP. Nowe możliwości doskonalenia zawodowego

Pierwszą część wydarzenia poświęcono inauguracji kursu HELP „Sztuczna inteligencja i prawa człowieka”, uruchamianego przez Krajową Radę Radców Prawnych we współpracy z Radą Europy. Oficjalnego otwarcia dokonał r. pr. dr hab. Tomasz Scheffler, Wiceprezes Krajowej Rady Radców Prawnych.

Uruchomienie kursu stanowi istotny element rozwoju oferty doskonalenia zawodowego skierowanej do radców prawnych i aplikantów radcowskich. Program umożliwi uczestnikom pogłębienie wiedzy o wpływie sztucznej inteligencji na ochronę praw człowieka, a także poznanie europejskich standardów i mechanizmów odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii.

Znaczenie rozwijania kompetencji zawodowych w obliczu postępującej cyfryzacji podkreślił r. pr. dr hab. Tomasz Scheffler, Wiceprezes KRRP:

„Rozwój sztucznej inteligencji zmienia sposób wykonywania wielu czynności zawodowych, również w obszarze świadczenia pomocy prawnej. Nie zmienia jednak podstawowej odpowiedzialności prawnika za podejmowane decyzje i ochronę praw klienta. Dlatego tak ważne jest, aby radcowie prawni nie tylko poznawali możliwości nowych technologii, lecz także potrafili oceniać ich ograniczenia i konsekwencje prawne. Pierwsza polska edycja kursu HELP jest kolejnym krokiem w rozwijaniu tych kompetencji”.

W inauguracji uczestniczyły również przedstawicielki Rady Europy: Ana Maria Telbis, Szefowa programu HELP, oraz Oana Gîrlescu, Kierowniczka projektu EU–Rada Europy HELP in the EU IV. Ich wystąpienia stanowiły europejską perspektywę współpracy w zakresie edukacji prawniczej i ochrony praw człowieka.

Znaczenie programu HELP z perspektywy polskiego samorządu radców prawnych przedstawiła r. pr. Maria Ślązak. Następnie r. pr. Zuzanna Kaciupska zaprezentowała założenia kursu, jego organizację oraz możliwości, jakie oferuje uczestnikom.

Kurs rozpocznie się 21 października 2026 r. i będzie realizowany w całości online, na platformie e-learningowej HELP Rady Europy. Program zostanie wzbogacony o materiały odnoszące się do polskiego porządku prawnego, a uczestnicy będą mogli korzystać ze wsparcia certyfikowanych tutorek krajowych.

Realizacja kursu potrwa około dwóch miesięcy, przy przewidywanym nakładzie pracy wynoszącym od jednej do dwóch godzin tygodniowo. Podstawowe moduły będą dostępne w języku angielskim, natomiast tutoring, komunikacja i materiały dodatkowe w języku polskim. Po ukończeniu kursu i zaliczeniu testu końcowego uczestnicy otrzymają certyfikat wydany wspólnie przez program HELP Rady Europy oraz Krajową Izbę Radców Prawnych.

Sztuczna inteligencja a prawa człowieka. Wyzwania dla prawa i instytucji publicznych

Drugą część wydarzenia stanowiło seminarium „Człowiek w centrum: sztuczna inteligencja, prawa człowieka i dostępność prawa”, które oficjalnie otworzył r. pr. Włodzimierz Chróścik, Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych.

Seminarium stworzyło przestrzeń do wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy przedstawicielami samorządu radców prawnych, instytucji europejskich, organów publicznych oraz środowiska eksperckiego. Dyskusje koncentrowały się na wpływie rozwoju sztucznej inteligencji na prawa jednostki, odpowiedzialności za wykorzystywanie nowych technologii oraz znaczeniu ludzkiego nadzoru nad systemami AI.

O znaczeniu odpowiedzialnego podejścia do nowych technologii i roli samorządu radców prawnych mówił r. pr. Włodzimierz Chróścik, Prezes KRRP:

„Sztuczna inteligencja otwiera przed prawnikami nowe możliwości, ale jednocześnie stawia przed nami nowe wyzwania związane z odpowiedzialnością, bezpieczeństwem i ochroną praw człowieka. Jako samorząd zawodu zaufania publicznego chcemy nie tylko przygotowywać radców prawnych do korzystania z nowych technologii, lecz także aktywnie uczestniczyć w wyznaczaniu standardów ich odpowiedzialnego stosowania. Technologia powinna wspierać człowieka, a nie zastępować jego osąd, odpowiedzialność i wrażliwość na potrzeby drugiej osoby”.

Pierwsze wystąpienie eksperckie wygłosiła dr Anna Adamska-Gallant, sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, przedstawiając perspektywę Trybunału w kontekście wyzwań związanych z rozwojem sztucznej inteligencji.

Następnie dr hab. Agnieszka Grzelak, Wiceprezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, omówiła rolę UODO w krajowym systemie nadzoru nad AI, wskazując na znaczenie odpowiednich mechanizmów ochrony danych i praw jednostki.

Europejskie podejście do oceny ryzyka i wpływu systemów sztucznej inteligencji na prawa człowieka zaprezentowała Laetitia Dimanche, przedstawicielka Rady Europy (CDNET). Jej wystąpienie poświęcone było metodologii HUDERIA, opracowanej w ramach działań Rady Europy na rzecz identyfikowania i ograniczania zagrożeń wynikających ze stosowania AI.

Wystąpienia pokazały, jak istotne znaczenie ma współpraca instytucji krajowych i międzynarodowych w tworzeniu standardów, które pozwolą wykorzystywać potencjał sztucznej inteligencji przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych.

Równe traktowanie i dostępność prawa

W kolejnej części seminarium uwagę skierowano na praktyczne konsekwencje wykorzystywania sztucznej inteligencji w procesach decyzyjnych oraz jej wpływ na sytuację prawną obywateli.

R. pr. Dorota Jarzębowska w wystąpieniu „Kto odrzucił moje CV? Sztuczna inteligencja a prawo do równego zatrudnienia” podjęła problematykę stosowania algorytmów w procesach rekrutacyjnych, w szczególności w kontekście ryzyka dyskryminacji i zapewnienia równego traktowania kandydatów do pracy.

Temat ochrony praw człowieka w środowisku cyfrowym rozwinięto podczas panelu „Prawa człowieka i dostępność w cyfrowym świecie”, moderowanego przez r. pr. Annę Augustyn.

W dyskusji uczestniczyli r. pr. dr Wojciech Lamik, r. pr. Zuzanna Kaciupska oraz r. pr. dr Karolina Słotwińska.

Panel poświęcono relacjom pomiędzy rozwojem technologii, ochroną praw podstawowych oraz dostępnością prawa. Zagadnienia te nabierają szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy systemy oparte na sztucznej inteligencji są coraz częściej wykorzystywane w administracji publicznej, procesach rekrutacyjnych, usługach oraz codziennym funkcjonowaniu obywateli.

Ważnym elementem tej części seminarium była również dyskusja z uczestnikami poświęcona formułowaniu zasad „Keeping the Human in the Loop”. Stanowiła ona przestrzeń do refleksji nad tym, jak zapewnić rzeczywisty nadzór człowieka nad systemami AI oraz ograniczać ryzyko naruszeń praw podstawowych.

Rola samorządu radców prawnych w obliczu wyzwań technologicznych

Ważną częścią seminarium była debata poświęcona roli samorządu radców prawnych w obszarze nowych technologii, ochrony praw człowieka, współpracy międzynarodowej oraz doskonalenia zawodowego.

W dyskusji uczestniczyli r. pr. dr hab. Ewelina Cała-Wacinkiewicz, prof. US, która poruszyła zagadnienia związane z ochroną praw człowieka i dostępnością prawa, oraz r. pr. dr hab. Alicja Jagielska-Burduk, prof. UO, która przedstawiła działania samorządu radców prawnych na arenie międzynarodowej.

Z kolei r. pr. Bartosz Opaliński, Wiceprezes KRRP, omówił znaczenie szkoleń i doskonalenia zawodowego w przygotowaniu radców prawnych do wyzwań związanych z rozwojem sztucznej inteligencji. R. pr. dr hab. Tomasz Scheffler, Wiceprezes KRRP, odniósł się natomiast do roli samorządu w łączeniu tych obszarów i wyznaczaniu kierunków działań na rzecz odpowiedzialnego wykorzystywania nowych technologii.

Debata pokazała, że odpowiedź samorządu radców prawnych na rozwój sztucznej inteligencji wymaga kompleksowego podejścia, łączącego ochronę praw podstawowych, aktywność międzynarodową, edukację zawodową oraz działania instytucjonalne.

Dziesięć zasad „Keeping the Human in the Loop”. Człowiek w centrum prawa

Zwieńczeniem seminarium była prezentacja dokumentu „Zasady Keeping the Human in the Loop. Człowiek w centrum prawa w erze sztucznej inteligencji”, przygotowanego przez Komisję Nowych Technologii oraz Komisję Praw Człowieka i Komisję Zagraniczną Krajowej Rady Radców Prawnych, z uwzględnieniem wystąpień i dyskusji prowadzonych podczas wydarzenia.

Prezentację zasad i zakończenie seminarium poprowadziły r. pr. Anna Augustyn oraz r. pr. dr hab. Alicja Jagielska-Burduk, prof. UO.

Dokument obejmuje dziesięć zasad dotyczących odpowiedzialnego wykorzystywania sztucznej inteligencji, ochrony praw człowieka, dostępności prawa oraz wykonywania zawodu radcy prawnego. Ich wspólnym fundamentem jest przekonanie, że technologia może wspierać człowieka, ale nie może zastępować jego oceny, decyzji i odpowiedzialności.

Przedstawione zasady koncentrują się na czterech kluczowych obszarach: ochronie praw człowieka i dostępności prawa, rzeczywistym nadzorze nad systemami AI i odpowiedzialnym wyborze narzędzi, rzetelnym świadczeniu pomocy prawnej oraz rozwijaniu kompetencji i działalności edukacyjnej samorządu.

Szczególną uwagę poświęcono obowiązkowi weryfikacji wyników generowanych przez sztuczną inteligencję, ochronie tajemnicy zawodowej i danych osobowych, przeciwdziałaniu dyskryminacji algorytmicznej oraz zapewnieniu rzeczywistego nadzoru człowieka nad działaniem systemów AI.

Z perspektywy radców prawnych istotne znaczenie ma zasada, zgodnie z którą korzystanie ze sztucznej inteligencji nie zmienia zakresu odpowiedzialności za świadczoną pomoc prawną. To radca prawny pozostaje odpowiedzialny za ocenę sprawy, wybór rozwiązania i treść udzielanej porady, niezależnie od wykorzystywanych narzędzi technologicznych.

Dokument wskazuje również na konieczność weryfikowania treści uzyskanych z wykorzystaniem AI, w tym ich poprawności prawnej, aktualności oraz wiarygodności przywoływanych źródeł. Niezweryfikowane wyniki działania sztucznej inteligencji nie powinny być przedstawiane jako ustalone fakty, autentyczne cytaty czy potwierdzone podstawy prawne.

Istotne miejsce zajmują także zagadnienia dostępności informacji prawnej, stosowania prostego języka, przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu oraz rozwijania edukacji prawnej społeczeństwa w zakresie nowych technologii.

Przedstawione zasady mają charakter dobrych praktyk. Nie stanowią nowego źródła obowiązków zawodowych ani nie zastępują przepisów prawa czy zasad etyki radcy prawnego. Wyznaczają natomiast kierunek odpowiedzialnego korzystania z AI oraz dalszych działań samorządu.

W dokumencie wskazano również zobowiązania dotyczące upowszechniania zasad wśród radców prawnych i aplikantów radcowskich, rozwijania szkoleń, wspierania bezpiecznego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji, promowania dostępności informacji prawnej oraz aktywnego udziału w debacie publicznej i procesie stanowienia prawa.

Zasady stanowią punkt wyjścia do dalszych prac nad standardami wykorzystywania sztucznej inteligencji w praktyce prawniczej, z zachowaniem podstawowego założenia: człowiek musi pozostać w centrum prawa, niezależnie od tempa rozwoju technologii.

Wiedza, odpowiedzialność i współpraca

Inauguracja pierwszej polskiej edycji kursu HELP oraz towarzyszące jej seminarium pokazują, że rozwój kompetencji technologicznych radców prawnych powinien iść w parze z refleksją nad odpowiedzialnością zawodową, ochroną praw człowieka oraz zapewnieniem dostępności prawa.

Dla radców prawnych i aplikantów radcowskich oznacza to nie tylko możliwość zdobywania wiedzy na temat sztucznej inteligencji, ale również dostęp do praktycznych wskazówek dotyczących bezpiecznego korzystania z nowych technologii, ochrony tajemnicy zawodowej, weryfikacji informacji oraz identyfikowania zagrożeń dla praw i wolności jednostki.

Współpraca Krajowej Rady Radców Prawnych z Radą Europy pozwala łączyć europejskie standardy ochrony praw człowieka z doświadczeniami polskiego środowiska prawniczego, a przedstawione podczas seminarium zasady tworzą podstawę do dalszych działań edukacyjnych, eksperckich i instytucjonalnych.

Rozwój sztucznej inteligencji będzie nadal wpływał na sposób świadczenia pomocy prawnej i funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Dlatego jednym z najważniejszych zadań samorządu pozostaje przygotowanie radców prawnych do tych zmian oraz wspieranie rozwiązań, w których technologia służy człowiekowi, a nie zastępuje jego odpowiedzialności.

Człowiek w centrum prawa to nie tylko hasło seminarium, lecz także kierunek działań samorządu radców prawnych w erze sztucznej inteligencji.

Poprzedni slajd

1 / 4

Następny slajd