Kwartalnik „Radca Prawny. Zeszyty Naukowe” na temat prawa ochrony zwierząt

Prawo ochrony zwierząt cieszy się w ostatnich latach wzmożonym zainteresowaniem praktyków i teoretyków (w piśmiennictwie anglosaskim mówi się wręcz o „prawie praw zwierząt”). Uwagę opinii publicznej ogniskują kolejne społeczne i parlamentarne inicjatywy legislacyjne, jak choćby ograniczenia w prawie łowieckim, zakaz trzymania psów na łańcuchu czy zakaz hodowli zwierząt na futra.

Jako Redakcja chcieliśmy przyjrzeć się zagadnieniom ochrony zwierząt, uwzględniając zarówno aspekty teoretyczne i postulaty de lege ferenda, jak i praktyczne aspekty horyzontalnego obowiązywania zasady humanitaryzmu. Interesująca była dla nas także perspektywa na dobrostan nauki obcej i uwagi komparatystyczne.

Numer otwiera artykuł Filipa Prusika-Serbinowskiego, który analizuje język orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczący „praw” zwierząt. Na podstawie kwerendy orzeczeń wykazuje, że sądy administracyjne sporadycznie posługują się terminologią sugerującą podmiotowość prawną zwierząt, często bez wyjaśnienia filozoficznych i dogmatycznych założeń takiego języka. Autor zestawia te praktyki z aksjologią ustawy o ochronie zwierząt i argumentuje, że mówienie o „prawach zwierząt” na gruncie obowiązującego prawa jest nieuprawnione, choć może służyć podkreśleniu wagi ochrony zwierząt.

W kolejnym tekście Izabela Walkiewicz przygląda się charakterowi prawnemu opieki i tytułu do zwierzęcia w polskim prawie humanitarnej ochrony zwierząt. Autorka rekonstruuje cywilnoprawne podstawy „władztwa” nad zwierzęciem – od prawa podobnego do własności przez posiadanie i różne typy stosunków zobowiązaniowych – i zestawia je z kategorią opieki rozumianej jako faktyczne sprawowanie kontroli. Konkluzja, że opieka jest autonomiczną kategorią normatywną, zbliżoną do quasi posiadania i obejmującą każdą osobę realnie sprawującą nad zwierzęciem pieczę, ma znaczenie nie tylko dogmatyczne, ale także praktyczne dla stosowania art. 7 ustawy o ochronie zwierząt.

Następnie Ewa Czajka, Piotr Dobrowolski i Emilia Kudasik-Gil podejmują różne aspekty ochrony zwierząt w kontekście rozstań. Tekst Ewy Czajki dotyczy statusu zwierząt domowych w sporach po rozstaniu małżonków lub partnerów w perspektywie prawa polskiego i wybranych jurysdykcji stanowych USA. Autorka wychodzi od klauzuli z art. 1 ustawy o ochronie zwierząt i pokazuje, że klasyczne kategorie prawa rzeczowego – własność, współwłasność, roszczenia windykacyjne – nie wystarczają w sprawach, w których istotne znaczenie mają faktyczna opieka, więź emocjonalna oraz dobrostan zwierzęcia. Na tle rozwiązań m.in. Alaski, Kalifornii, Nowego Jorku i Illinois autorka wskazuje możliwe kierunki zmian de lege ferenda w prawie polskim, w tym potrzebę wyraźnego uwzględniania dobrostanu zwierzęcia przy podziale majątku wspólnego czy znoszeniu współwłasności.

Piotr Dobrowolski podejmuje problem rozstania się współwłaścicieli zwierzęcia domowego i wybranych cywilnoprawnych kwestii dalszej opieki nad nim. Autor omawia jednak status zwierzęcia jako przedmiotu współwłasności lub majątku wspólnego małżonków, analizuje podstawy roszczeń o wydanie zwierzęcia (w tym roszczenia windykacyjne, quasi windykacyjne i roszczenia o dopuszczenie do współposiadania) oraz podkreśla znaczenie dobra zwierzęcia przy stosowaniu klauzuli z art. 5 k.c. Wskazuje także na możliwość umownego uregulowania zasad sprawowania opieki nad zwierzęciem oraz wyzwania związane z rozliczaniem kosztów jego utrzymania, w tym w kontekście alimentów.

Emilia Kudasik‑Gil rozważa los zwierząt domowych przy podziale majątku wspólnego małżonków oraz możliwości kształtowania „kontaktów” ze zwierzęciem po rozstaniu z uwzględnieniem kontekstu hiszpańskiego. Analiza obejmuje zarówno praktykę polskich sądów w zakresie odpowiedniego stosowania przepisów o rzeczach do zwierząt, jak i najnowsze rozwiązania hiszpańskie, w których sąd rodzinny może przyznać opiekę nad zwierzęciem oraz ustalić harmonogram kontaktów, co może być inspiracją dla polskich regulacji.

W dalszej części numeru publikujemy artykuł Joanny Róg‑Dyrdy zatytułowany „Ramy prawne odpowiedzialności hodowców psów w kontekście zagrożeń związanych z fenotypem merle”. Autorka omawia prawne aspekty ryzyka zdrowotnego, związanego z wadami wrodzonymi osobników typu double merle, oraz analizuje odpowiedzialność karną i cywilną hodowców na tle ustawy o ochronie zwierząt, regulaminów organizacji hodowlanych i wybranego orzecznictwa.

W artykule Klaudii Waruszewskiej zostały przedstawione ewolucja i obecne wyzwania regulacji dotyczących hodowli psów i kotów rasowych w Polsce na tle krajowych projektów ustawowych oraz najnowszego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dobrostanu psów i kotów i ich identyfikowalności. Autorka krytycznie ocenia nieprecyzyjność definicji legalnych i mechanizmów powierzania kluczowych rozstrzygnięć organom administracji, zwracając uwagę na ryzyko dalszego funkcjonowania pseudo­hodowli mimo formalnych ograniczeń. Jednocześnie wskazuje, że nowe unijne rozporządzenie zmienia rolę organizacji kynologicznych i felinologicznych w kierunku współdziałania z organami państwa w legalizacji działalności hodowlanej.

Z kolei tekst Zuzanny Wieczorek koncentruje się na regulacjach dotyczących traktowania ciał zwierząt towarzyszących po ich śmierci. Autorka pokazuje napięcie między postrzeganiem zwierząt domowych jako członków rodziny a modelem prawnym, który kwalifikuje ich zwłoki jako „produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego” poddane reżimowi sanitarno‑administracyjnemu, oraz wskazuje potrzebę zmian legislacyjnych uwzględniających zarówno wymogi bezpieczeństwa, jak i doświadczenie żałoby opiekunów.

Marcin Galiński zbadał natomiast kwestię penalizacji walk zwierząt, jako że są one jednocześnie przestępstwem znęcania się i wykroczeniem z art. 16 ustawy o ochronie zwierząt. Autor bada relację między tymi typami czynów zabronionych, wskazując na problemy systemowe związane z podwójną penalizacją oraz formułuje postulaty korekty regulacji na rzecz jednoznacznego ujęcia organizacji walk zwierząt jako przestępstwa.

Numer zawiera także glosę aprobującą Niny M. Hilgier do wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi‑Śródmieścia (XVIII C 2219/18), dotyczącą stosowania ustawy o ochronie zwierząt w sprawie hodowli psów. Autorka podkreśla szeroką, aksjologicznie umocowaną wykładnię sądu w zakresie rozumienia dobrostanu zwierząt, znaczenia zasady humanitaryzmu oraz oceny nieszczepienia psów i prowadzenia nielegalnej hodowli jako elementów znęcania się nad zwierzętami.

Numer dopełniają sprawozdanie Adrianny Skupień z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Etyczne i prawne wyzwania współczesnej ochrony środowiska i zwierząt”, która odbyła się 18 marca 2026 r. na Uniwersytecie im. Kardynała Stanisława Wyszyńskiego w Warszawie, oraz przegląd najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego (za okres luty–maj 2026) autorstwa Kacpra Milkowskiego.

Nowy numer kwartalnika „Radca Prawny. Zeszyty Naukowe” można znaleźć tutaj:

https://kirp.pl/wp-content/uploads/2026/07/Radca-nr47-NET.pdf

Redakcja kwartalnika „Radca Prawny. Zeszyty Naukowe” (punktacja MNiSW: 40) zaprasza autorki i autorów do składania tekstów do numeru 4/2026, zatytułowanego: „Ochrona jednostki w prawie pracy i prawie karnym. Ewolucja standardów krajowych i unijnych”.

Celem publikacji jest podjęcie dyskusji nad aktualnymi regulacjami oraz planowanymi reformami prawa pracy i prawa karnego. Zapraszamy do nadsyłania opracowań poświęconych nie tylko przepisom prawa materialnego, lecz także procesowego oraz wpływom postępu technologicznego na skuteczność ochrony jednostki.  

Oryginalne i niepublikowane artykuły naukowe lub glosy o objętości od 25 tys. do 42 tys. znaków ze spacjami prosimy przesyłać w terminie do 30 września 2026 r.

Zgłoszenia przyjmujemy za pośrednictwem panelu redakcyjnego:

https://ojs.ejournals.eu/Radca-Prawny

Wytyczne dla autorów: https://ojs.ejournals.eu/Radca-Prawny/about/submissions